អ្វី​ជា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ?

ផ្នែក​ទី ១៖ ការសិក្សា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ

 ការសិក្សា​អំពី​អតីតកាល

ប្រវត្តិសាស្ត្រ​គឺ​ជា​ការសិក្សា​អំពី​អតីតកាល​ដើម្បី​យល់​អំពី​វប្បធម៌​របស់​មនុស្ស។ វប្បធម៌​គឺ​ជា​ចំណេះ​ដឹង ជំនឿ ប្រពៃណី និង​ជា​តម្លៃ​របស់​មនុស្ស​មួយ​ក្រុម។ ប្រវត្តិវិទូ​គឺជា​អ្នកសិក្សា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ប្រវត្តិវិទូ​មាន​ចំណាប់​អារម្មណ៍​និង​ចង់ដឹង​អំពី​របៀប​រស់នៅ​ប្រចាំ​ថ្ងៃ​របស់​មនុស្ស ព្រមទាំង​មូលហេតុ​ដែល​ពួកគេ​បាន​ធ្វើ​នូវ​អ្វីៗ​ដែល​ពួកគេ​បាន​ធ្វើ។ ពួកគេ​ចង់​សិក្សា​អំពី​បញ្ហា​នានា​ដែល​មនុស្ស​បាន​ជួប​ប្រទះ​និង​របៀប​ស្វែងរក​ដំណោះស្រាយ។

ការសិក្សា​អំពី​អតីតកាល​គឺ​ផ្អែក​ទៅលើ​អ្វី​ដែល​មនុស្ស​បាន​បន្សល់ទុក​ដែល​គេ​ហៅថា “បុរាណវិទ្យា”។ បុរាណវិទូ​រុករក​ទីកន្លែង​ជាច្រើន​ដែល​មនុស្ស​ធ្លាប់​បាន​រស់នៅ ធ្វើការ និង​បាន​វាយ​ប្រយុទ្ធ​គ្នា។ ពួកគេ​ពិនិត្យ​នូវ​របស់របរ​ដែល​មនុស្ស​បាន​បន្សល់ទុក​នៅ​ទីកន្លែង​ទាំងនេះ ដើម្បី​សិក្សា​ថាតើ​របស់របរ​ទាំងអស់​នោះ​អាច​ប្រាប់​ពី​អតីតកាល​បាន​យ៉ាង​ដូចម្តេច។

ការយល់ដឹង​តាមរយៈ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ការដឹង​អំពី​អតីតកាល​អាច​ជួយ​ឲ្យ​អ្នក​យល់ដឹង​អំពី​ពិភពលោក​បច្ចុប្បន្ន។ ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ក៏​អាច​បង្រៀន​អ្នក​អំពី​ខ្លួន​អ្នក​ផ្ទាល់​ផងដែរ។ ចុះ​បើ​​អ្នក​ពុំ​បាន​យល់​អំពី​អតីតកាល​ខ្លួន​ឯង​វិញ? អ្នក​មិន​បាន​ដឹង​នូវ​អ្វី​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​អ្នក​មាន​មោទនភាព​អំពី​ខ្លួន​របស់​អ្នក​ផ្ទាល់​ឡើយ។ អ្នក​មិន​បាន​ដឹង​ថា​តើ​កំហុស​អ្វី​ដែល​អ្នក​មិន​គួរ​ឲ្យ​កើត​មាន​ជាថ្មី​ម្តង​ទៀត។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ​មាន​សារៈសំខាន់​សម្រាប់​ក្រុម​នានា។ តើ​មាន​អ្វី​កើត​ឡើង បើ​​ប្រទេស​មួយ​ចំនួន​មិនមាន​កំណត់ត្រា​អំពី​អតីតកាល​របស់​គេ? ប្រជាជន​នឹង​មិន​ចងចាំ​នូវ​ជោគជ័យ​ឬ​សោកនាដកម្ម​ពី​ជាតិ​របស់​គេ​ឡើយ។ ប្រវត្តិសាស្ត្រ​កំណត់​រូបរាង​អត្តសញ្ញាណ​របស់​យើង​និង​បង្រៀន​យើង​អំពី​គុណ​តម្លៃ​ដែល​យើង​មាន​រួម​គ្នា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ក៏​បង្រៀន​អំពី​វប្បធម៌​ដែល​មិន​ទំនង​ជា​របស់​អ្នក​ផ្ទាល់​ផងដែរ។ ការសិក្សា​អំពី​ប្រវត្តិ​របស់​មនុស្ស​ផ្សេង​អាច​ជួយ​អ្នក​ឲ្យ​មាន​ការគោរព​និង​យល់​អំពី​គំនិត​យោបល់​ផ្សេងៗ​គ្នា។ អ្នក​ក៏​នឹង​សិក្សា​ដើម្បី​យល់​ផងដែរ​អំពី​របៀប​ដែល​ព្រឹត្តិការណ៍​បច្ចុប្បន្ន​ត្រូវ​បាន​កំណត់​រូបរាង​ដោយ​ព្រឹត្តិការណ៍​ពី​អតីតកាល។ ប្រវត្តិសាស្ត្រ​លើក​ទឹកចិត្ត​អ្នក​ឲ្យ​សួរ​សំណួរ​សំខាន់ៗ​ជាច្រើន។

ការប្រើប្រាស់​តម្រុយ

យើង​សិក្សា​អំពី​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ពី​ប្រភព​ផ្សេងៗ​គ្នា។ ផូស៊ីល ដូចជា​ឆ្អឹង ឬ​ក៏​ស្នាម​ដាន​ជើង​ដែល​បាន​រក្សា​ទុក​នៅ​លើ​ថ្ម​ផ្តល់​ឲ្យ​យើង​នូវ​តម្រុយ​ពី​ជីវិត​ដែល​មាន​ជា​យូរ​លង់​កន្លង​មក។ វត្ថុ​បុរាណ ដូចជា​ឧបករណ៍​ឬ​ប្រដាប់​ប្រដា​ផ្សេងៗ កាក់ ឬ​កុម្ភការភណ្ឌ ក៏ផ្តល់​ព័ត៌មាន​ឲ្យ​យើង​ផង​ដែរ។ សំណេរ​បាន​បង្រៀន​យើង​យ៉ាងច្រើន។

សំណេរ​អាច​ជា​ប្រភព​ដ៏​សំខាន់ (ដោយ​នរណា​ម្នាក់​ដែល​បាន​ចូលរួម ឬ​ក៏​ជា​សាក្សី​នៅក្នុង​ព្រឹត្តិការណ៍​អ្វី​មួយ) ឬ​ក៏​ប្រភព​បន្ទាប់​បន្សំ (ព័ត៌មាន​ដែល​បាន​ប្រមូល​ផ្តុំ​ដោយ​បុគ្គល​ណា​ម្នាក់​ដែល​មិនបាន​ចូលរួម ឬ​ក៏​ជា​សាក្សី​នៅ​ក្នុង​ព្រឹត្តិការណ៍​អ្វី​មួយ)។

ផ្នែក​ទី ២៖ ការសិក្សា​អំពី​ភូមិសាស្ត្រ

ទំនាក់ទំនង​នៃ​ទីកន្លែង​និង​មនុស្ស

ដើម្បី​ចង់​ដឹង​នូវ​អ្វី​ដែល​បាន​កើត​ឡើង​ពី​អតីតកាល អ្នក​ត្រូវ​ដឹង​អំពី​ទីកន្លែង​ដែល​ព្រឹត្តិការណ៍​បាន​កើត​ឡើង​និង​មនុស្ស​ដែល​ជាប់​ពាក់ព័ន្ធ។ ហេតុ​ដូច្នេះ​ហើយ​ទើប​អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រ​សិក្សា​អំពី​រូបរាង​របស់​ភព​ផែនដី​និង​លក្ខណៈ​ពិសេសៗ​នៃ​វប្បធម៌ ដូចជា​ភ្នំ ទន្លេ មនុស្ស ទីក្រុង និង​ប្រទេស។ ការសិក្សា​ប្រភេទ​នេះ​គេ​ហៅថា ភូមិសាស្ត្រ។

ភូមិសាស្ត្រ​មាន​ផ្នែក​សិក្សា​សំខាន់ៗ​ពីរ។ សណ្ឋាន​ភូមិសាស្ត្រ គឺ​ជា​ការសិក្សា​អំពី​ភព​ផែនដី​និង​លក្ខណៈ​ពិសេស​មួយ​ចំនួន​ទៀត។ ភូមិសាស្ត្រ​របស់​មនុស្ស គឺ​ជា​ការសិក្សា​អំពី​មនុស្ស​និង​ទីកន្លែង​ដែល​គេ​រស់នៅ។ អ្នក​សិក្សា​អំពី​សណ្ឋាន​ភូមិសាស្ត្រ​សិក្សា​អំពី​បរិស្ថាន​ដែល​រាប់​បញ្ចូល​ទាំង​វត្ថុ​ដែល​មាន​ជីវិត​និង​គ្មាន​ជីវិត ដែល​មាន​ឥទ្ធិពល​ដល់​ជីវិត​រស់នៅ​ក្នុង​តំបន់​មួយ។ លក្ខណៈ​ពិសេស​សំខាន់​បំផុត​សម្រាប់​អ្នក​សិក្សា​សណ្ឋាន​ភូមិសាស្ត្រ​នោះ​គឺ​សណ្ឋាន​ផែនដី​និង​លក្ខណៈ​ធម្មជាតិ​ពិសេស​របស់​ផ្ទៃ​ផែនដី។ អ្នកសិក្សា​សណ្ឋាន​ភូមិសាស្ត្រ​ក៏​បាន​សិក្សា​អំពី​បរិស្ថាន​និង​លក្ខណៈ​ធាតុ​អាកាស​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ជាក់លាក់​ណា​មួយ​ក្នុង​អំឡុងពេល​ដ៏​យូរ​លង់​មួយ​ផងដែរ។ អ្នកឯកទេស​ខាង​ភូមិសាស្ត្រ​មនុស្ស សិក្សា​អំពី​សំណួរ​ដែល​មាន​ការចាប់អារម្មណ៍​ជាច្រើន​អំពី​របៀប​ដែល​មនុស្ស​និង​បរិស្ថាន​មាន​ឥទ្ធិពល​លើ​គ្នា។

ការសិក្សា​អំពី​ទីកន្លែង

គ្មាន​ទីកន្លែង​ពីរ​ណា​ដែល​មាន​លក្ខណៈ​ដូច​គ្នា​បេះ​ដាក់​នោះ​ទេ។ ហេតុដូច្នេះ​ហើយ​ទើប​ភូមិវិទូ​ព្យាយាម​ចង់ដឹង​ថា​តើ​ទីកន្លែង​ដែល​ខុស​គ្នា​នីមួយៗ​អាច​ប៉ះពាល់​យ៉ាង​ដូចម្តេច​ដល់​ប្រជាជន ឬ​ក៏​ក្រុម​មនុស្ស។ ភូមិវិទូ​ប្រើប្រាស់​ផែនទី​ដើម្បី​សិក្សា​និង​ប្រៀបធៀប​អំពី​ទីកន្លែង​ទាំងនោះ។ ផែនទី​គឺជា​ការគូរ​នៃ​តំបន់​មួយ។ ផែនទី​មួយ​ចំនួន​បង្ហាញ​អំពី​លក្ខណៈ​រូបសាស្ត្រ​ពិសេស ដូចជា​ភ្នំ ព្រៃ​ព្រឹក្សា និង​ទន្លេ​បឹងបួរ។ ផែនទី​មួយ​ចំនួន​ផ្សេងទៀត​បង្ហាញ​អំពី​ទីក្រុង​និង​ព្រំ​ប្រទល់​របស់​រដ្ឋ ឬ​ក៏​ប្រទេស។ ជាញឹកញាប់ ការសិក្សា​អំពី​ទីកន្លែង​អាច​នាំ​ឲ្យ​គេ​​ដឹង​តាមរយៈ​ការសិក្សា​អំពី​តំបន់​នានា​ឬ​ទីកន្លែង​ដែល​មាន​លក្ខណៈ​ពិសេស​មួយ​ឬ​ពីរ ធ្វើ​ឲ្យ​ទីកន្លែង​ទាំងនោះ​មាន​ភាពខុស​ប្លែក​ពី​ទីកន្លែង​ជុំវិញ។

ភូមិសាស្ត្រ និង ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ភូមិសាស្ត្រ​ផ្តល់​ឲ្យ​យើង​នូវ​តម្រុយ​ដ៏​សំខាន់ៗ​អំពី​មនុស្ស​និង​ទីកន្លែង​ដែល​កើត​មុន​យើង។ តាម​ការអង្កេត យើង​អាច​ដាក់​ផ្តុំ​បញ្ចូល​គ្នា​នូវ​ព័ត៌មាន​យ៉ាង​ច្រើន​អំពី​វប្បធម៌​ជំនាន់​ដើម ដោយ​ការដឹង​អំពី​ទីកន្លែង​ដែល​មនុស្ស​បាន​រស់នៅ​និង​ថា​តើ​កន្លែងនោះ​មាន​សណ្ឋាន​ដូចម្តេច។ មនុស្ស​ជំនាន់​ដើម​បាន​តាំង​ទីលំនៅ​ក្នុង​តំបន់​ជាច្រើន​ដែល​សម្បូរ​ទៅ​ដោយ​ធនធាន​ធម្មជាតិ។ ធនធាន​គឺ​ជា​សម្ភារៈ​មាន​នៅ​លើ​ផែនដី​ដែល​មនុស្ស​ត្រូវការ​និង​ឲ្យ​តម្លៃ។ ធនធាន​រួមមាន​ទឹក សត្វពាហនៈ ដី​សម្រាប់​ធ្វើ​ស្រែ​ចម្ការ ថ្ម​សម្រាប់​ធ្វើ​ឧបករណ៍​ផ្សេងៗ និង​លោហធាតុ​ជាដើម។ លក្ខណៈ​ពិសេស​និង​ធនធាន​មាន​ឥទ្ធិពល​ដល់​ការអភិវឌ្ឍ​នៃ​វប្បធម៌​និង​ការរីក​លូតលាស់​នៃ​អារ្យធម៌។ ទំនាក់ទំនង​រវាង​ភូមិសាស្ត្រ​និង​មនុស្ស​គឺ​មិនមែន​ផ្នែក​តែ​មួយ​ទេ។ មនុស្ស​ជះ​ឥទ្ធិពល​លើ​បរិស្ថាន​របស់​គេ​ទាំង​វិជ្ជមាន​និង​អវិជ្ជមាន។

ផ្នែក​ទី ៣៖ តម្រុយ​ពី​អតីតកាល

តើ​ប្រវត្តិវិទូ​ធ្វើ​អ្វី?

ប្រវត្តិវិទូ​ជាច្រើន​រូប​ចង់​សិក្សា​ឲ្យ​បាន​ច្បាស់​អំពី​របៀប​នៃ​ការរស់នៅ​របស់​មនុស្ស​ម្នាក់ៗ។ ពួកគេ​ថែមទាំង​ធ្វើការ​ពិចារណា​លើ​អត្តចរិក​របស់​ក្រុម​មនុស្ស​ទាំងអស់​នោះ​ថា​តើ​បាន​ប្រព្រឹត្ត​យ៉ាង​ដូចម្តេច​ខ្លះ។ ប្រវត្តិសាស្ត្រ​គឺ​ទាំង​អំពី​បច្ចុប្បន្នកាល​និង​អតីតកាល​ដ៏​យូរលង់។ ប្រភព​ចម្បង​ឬ​ប្រភព​បន្ទាប់​បន្សំ​ផ្តល់​នូវ​តម្រុយ​យ៉ាង​ច្រើន​ដែល​អាច​ជា​ចម្លើយ​នៃ​សំណួរ​ទាំងឡាយ​ដែល​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ប្រភព​ចម្បង​រួម​មាន​សិន្ធិសញ្ញា​សន្តិភាព ឯកសារ​ផ្សេងៗ​របស់​តុលាការ សៀវភៅ​កំណត់​ហេតុ​ប្រចាំ​ថ្ងៃ និង​លិខិត​ស្នាម​ផ្សេងៗ។ សៀវភៅ​សិក្សា​និង​សព្វវចនាធិប្បាយ​គឺ​ជា​ប្រភព​បន្ទាប់​បន្សំ។

ការសិក្សា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​អាច​មាន​ការលំបាក​ដូច​ការផ្គុំ​ឡើង​វិញ​នូវ​បំណែក​តូចៗ​នៃ​ល្បែង​ផ្គុំ​រូប​ដែល​បំណែក​ជាច្រើន​រក​មិន​ទាន់​ឃើញ។ ប្រវត្តិវិទូ​ចង់​ដឹង​អំពី​របៀប ពេលវេលា ទីកន្លែង និង​មូលហេតុ​ដែល​មនុស្ស​ម្នាក់ៗ​និង​ក្រុម​មនុស្ស​ទាំងឡាយ​បាន​ប្រព្រឹត្ត ដូច​ដែល​ពួកគេ​បាន​ធ្វើ​កន្លង​មក។

តើ​បុរាណវិទូ​ធ្វើ​អ្វី?

បុរាណ​វិទ្យា​ក៏​បាន​បង្ហាញ​ផង​ដែរ​នូវ​ព័ត៌មាន​អំពី​អតីតកាល។ បុរាណវិទូ​សិក្សា​បុរាណ​វិទ្យា។ ពួកគេ​ធ្វើ​ពិសោធន៍​លើ​ផូស៊ីល​ដែល​នៅ​សេស​សល់ ដូចជាគ្រោង​ឆ្អឹង​ចាស់ៗ​និង​ស្នាម​ជើង​នៅ​លើ​ថ្ម ដើម្បី​ទទួល​ព័ត៌មាន​អំពី​ជីវិត​នៅក្នុង​យុគសម័យ​ដើម។

បុរាណវិទូ​មើល​លើ​វត្ថុ​បុរាណ​ដែល​បាន​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​មនុស្ស​ដើម្បី​ប្រមូល​ព័ត៌មាន​ឲ្យ​បាន​ច្រើន។ ឧទាហណ៍ វត្ថុ​បុរាណ​ដូចជា៖ ចុង​ព្រួញ កាក់ និង​ឧបកណ៏​ផ្សេងៗ​ទៀត។ ពាក្យ​ថា​វត្ថុ​វប្បធម៌​ពណ៌នា​អំពី​ការប្រមូល​ផ្តុំ​វត្ថុ​បុរាណ​ដែល​ជាប់​ពាក់ព័ន្ធ។ កន្លែង​ដែល​មាន​វត្ថុ​បុរាណ​ទាំង​នោះ​គឺ​បាន​បង្ហាញ​នូវ​ព័ត៌មាន​បន្ថែម​អំពី​របៀប​ដែល​មនុស្ស​ប្រើប្រាស់​ពួកវា។

ប្រភព​នៃ​តម្រុយ​ផ្សេង​ទៀត

ប្រវត្តិវិទូ​និង​បុរាណវិទូ​បាន​សហការ​គ្នា​សិក្សា​អំពី​ប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ប្រភព​សំណេរ​ផ្សេងៗ​ជួយ​បុរាណវិទូ​ឲ្យ​រកឃើញ​កន្លែង​ដែល​មាន​វត្ថុ​បុរាណ។ វត្ថុ​វប្បធម៌​ជួយ​ប្រវត្តិវិទូ​ឲ្យ​យល់​ច្បាស់​អំពី​អ្វី​ដែល​ពួកគេ​បាន​អាន។

រឿង​និង​រឿងព្រេង ពេល​ខ្លះ​ជួយ​ដល់​ប្រវត្តិវិទូ​និង​បុរាណវិទូ​ក្នុង​ការស្រាវជ្រាវ។ ឧទាហរណ៍ អ្នក​ប្រហែល​ជា​បាន​ឮ ឬ​ក៏​បាន​អាន​រួច​ហើយ​អំពី​ដំណើរ​រឿង​របស់​ស្តេច​អាតធឺ។ នៅ​មជ្ឈឹម​សម័យ (ស.វ ទី៥ ដល់ ស.វ ទី១៤) មិន​មាន​ស្តេច​នេះ​ទេ។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​នេះ​ក្តី ដោយសារ​តែ​មាន​រឿងព្រេង​ជាច្រើន​អំពី​ស្តេច​អាតធឺ ប្រវត្តិវិទូ​ក៏​បាន​ស្រាវជ្រាវ​ឯកសារ​ចាស់ៗ​អំពី​អតីតកាល​របស់​ប្រទេស​អង់គ្លេស។ ឯកសារ​ទាំងនោះ​បាន​បង្ហាញ​ថា អ្នក​ចម្បាំង​ដែល​រស់នៅ​ប្រហែល​ក្នុង​សតវត្សរ៍​ឆ្នាំ ៥០០ នៃ​គ្រិស្ត​សករាជ អាច​នឹង​បង្កើត​រឿងព្រេង​នេះ​ឡើង។

តម្រុយ​ដែល​អាច​នាំ​ទៅ​រក​ការរកឃើញ​ដ៏​អស្ចារ្យ​គឺ​បាន​ចង្អុល​បង្ហាញ​តាម​រយៈ​រឿងព្រេង​និទាន។ អ្នកសិក្សា​កំពុង​តែ​ស្រាវជ្រាវ​រក​ផ្នូរ​របស់​អ្នក​ចម្បាំង ហ្សាំង ស៊ឺខាន់ នៅ​ប្រទេស​ម៉ុងហ្គោលី ដោយ​ផ្អែក​លើ​ការងារ​របស់​ពួកគេ​តាម​រឿងព្រេង​នៃ​ការតម្កល់​សព​របស់​គាត់។

សូម្បី​តែ​សំណាង​ក៏​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​ការរកឃើញ​បែប​ប្រវត្តិវិទ្យា​និង​បុរាណវិទ្យា​ដែរ។ នៅ​ពេល​ដែល​មនុស្ស​កំពុង​ជីក​កកាយ​លើ​វាល​ស្រែ គេ​ក៏​បាន​ឃើញ​វត្ថុ​បុរាណ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​និង​បុរាណ​វត្ថុ​សំខាន់ៗ​ដែល​កប់​ទុក​ក្នុង​ដី។

ផ្នែក​ទី ៤៖ ការដាក់បញ្ចូល​គ្នា​នូវ​តម្រុយ​ផ្សេងៗ

ការប្រើប្រាស់​ព័ស្តុតាង

ប្រវត្តិវិទូ បុរាណវិទូ និង​អ្នកជំនាញ​បាន​សួរ​ថា​តើ​មាន​អ្វីខ្លះ​ដែល​បាន​កើត​ឡើង​នៅ​អតីតកាល។ ពួកគេ​បាន​ប្រមូល​ផ្តុំ​នូវ​តម្រុយ​ផ្សេងៗ​និង​សិក្សា​ពួកវា​ដើម្បី​រក​ព័ត៌មាន​អំពី​សង្គម​នៅ​សម័យ​ដើម។ ការស្វែងយល់​អំពី​សង្គម​ពាក់ព័ន្ធ​ទៅ​នឹង​ការសិក្សា​រចនាសម្ពន្ធ​សង្គម។ គ្រួសារ​ដើរ​តួនាទី​យ៉ាង​សំខាន់​នៅ​ក្នុង​រចនាសម្ពន្ធ​សង្គម។ អក្សរសាស្ត្រ​និង​សិល្បៈ ជារើយៗ បាន​បង្ហើប​ឲ្យ​ឃើញ​នូវ​ជីវិត​នៃ​គ្រួសារ​នៅ​ក្នុង​សង្គម​សម័យ​ដើម។

សន្ទរកថា​របស់​អ្នកនយោបាយ​ប្រាប់​យើង​ឲ្យ​ដឹង​អំពី​នយោបាយ​នៅ​អតីតកាល។ សន្ទរកថា​របស់​អ្នកនយោបាយ​ក្រិច បង្ហាញ​ថា​ពួក​ក្រិច​ឲ្យ​តម្លៃ​លើ​ប្រជាធិបតេយ្យ​និង​សេរីភាព។ តម្រុយ​ក៏​មាន​លើ​វត្ថុ​បុរាណ​ផងដែរ។ បើ​​គេ​រកឃើញ​ប្រាក់​កាក់​រ៉ូម​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ចិន ហើយ​ប្រាក់​កាក់​ចិន​នៅ​ក្នុង​ចក្រភព​រ៉ូម ប្រវត្តិវិទូ​អាច​បញ្ជាក់​ថា​ចិន​និង​ចក្រភព​រ៉ូម​មាន​ទំនាក់ទំនង​សេដ្ឋកិច្ច​នឹង​គ្នា។

ជំនឿ និង តម្លៃ

ប្រភព​ជាច្រើន​បាន​បង្ហើប​ឲ្យ​ឃើញ​នូវ​ជំនឿ​និង​តម្លៃ​របស់​សង្គម។ ការបង្រៀន​របស់​ខុងជឺ​បង្ហាញ​អំពី​ភាពសំខាន់​របស់​គ្រួសារ​នៅ​ក្នុង​សង្គម​ចិន។ ការបកប្រែ​ភាសា​បុរាណ​មាន​ការលំបាក​ណាស់​សម្រាប់​ប្រវត្តិវិទូ។ ឧទាហរណ៍​ល្អ​បំផុត​ដែល​បង្ហាញ​អំពី​កិច្ចការ​នេះ​គឺ​នៅ​លើ​ផ្ទាំង​ថ្​រ៉ូសេតា នៅ​អេហ្ស៊ីប។ វា​បន្សល់​ទុក​នូវ​សារ​ដូចគ្នា​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ក្រិច​និង​​សំណេរ​របស់​អេហ្ស៊ីប​ពីរ​ប្រភេទ។ អ្នកសិក្សា​អាច​អាន​ភាសា​ក្រិច ហើយ​អាច​បក​ប្រែ​នូវ​សារ​ទាំងនោះ​បាន។

សិល្បៈ​នៃ​សង្គម​អាច​បង្ហើប​ឲ្យ​ឃើញ​នូវ​ជំនឿ​សាសនា។ ប្រជាជន​អេហ្ស៊ីប​បាន​រក្សា​ទុក​វត្ថុ​មាន​តម្លៃ ដូចជា គ្រឿង​សង្ហារឹម​និង​គ្រឿង​អលង្ការ​នៅ​ក្នុង​ផ្នូរ។ ព័ស្តុតាង​នោះ​ប្រាប់​ថា​ប្រជាជន​អេហ្ស៊ីប​ជឿ​លើ​ជីវិត​បន្ទាប់​ពី​ការស្លាប់់។ ស្ថាបត្យកម្ម​ក៏​បង្ហាញ​លក្ខណៈ​ជាក់លាក់​មួយ​ចំនួន​អំពី​សង្គម​ផងដែរ។ រូប​ចម្លាក់​អត្តពលករ​របស់​ក្រិច​បង្ហាញ​ថា​ពួក​ក្រិច​ឲ្យ​តម្លៃ​លើ​កីឡា។ ពេលខ្លះ បុរាណវិទូ​រក​ឃើញ​វត្ថុ​ដែល​មិន​មាន​គោលបំណង​ជាក់លាក់។ ជាញឹកញាប់ អ្នកជំនាញ​ជំទាស់​នឹង​អត្ថន័យ​នៃ​វត្ថុ​ទាំងនោះ។

របក​គំហើញ​ថ្មីៗ

អ្វី​ដែល​យើង​គិត​អំពី​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នោះ​គឺ​ថា​ជានិច្ច​កាល​តែងតែ​មាន​ការផ្លាស់ប្តូរ។ ព័ស្តុតាង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ថ្មីៗ​ជាច្រើន​បាន​ផ្តល់​ឲ្យ​យើង​នូវ​ព័ត៌មាន​ថ្មីៗ​អំពី​ព្រឹត្តិការណ៍​ផ្សេងៗ​ដែល​បាន​កើត​ឡើង។ ឆ្អឹង​របស់​មនុស្ស​ដែល​ចាស់​បំផុត​ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ​នៅ​អាហ្វ្រិក​និង​អាមេរិក ប្រាប់​យើង​ថា ការអភិវឌ្ឍ​របស់​មនុស្ស​ជាតិ​បាន​កើត​ឡើង​មុន​អ្វី​ដែល​យើង​បាន​គិត​ពី​មុន។

គំហើញ​បុរាណវិទ្យា​ថ្មីៗ​អាច​រំឭក​ឡើង​វិញ​នូវ​ទស្សនៈ​របស់​យើង​ចំពោះ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ។ មាន​ពេល​មួយ​នោះ អ្នកសិក្សា​បាន​ជឿ​ថា ម៉ាយា គឺ​ពោរពេញ​ទៅ​ដោយ​សន្តិភាព ប៉ុន្តែ​គំហើញ​នៃ​កំណត់ត្រា​របស់​ពួកគេ​ថ្មីៗ​នេះ​បង្ហាញ​ថា អ្នកដឹកនាំ​ម៉ាយ៉ា ជារឿយៗ​តែងតែ​ធ្វើ​សង្គ្រាម​ជាមួយ​ប្រទេស​ជិត​ខាង​របស់​ខ្លួន។

ការបកស្រាយ​ថ្មីៗ

ប្រវត្តិវិទូ​ផ្លាស់ប្តូរ​ទស្សនៈ​របស់​ខ្លួន​តាម​ពេលវេលា ទីកន្លែង និង​វប្បធម៌​ដែល​ពួកគេ​រស់នៅ​ជាមួយ។ បច្ចុប្បន្ន​នេះ យើង​ឃើញ​ថា ស្ត្រី​បាន​ដើរ​តួនាទី​យ៉ាង​សំខាន់​នៅ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក ប៉ុន្តែ​ក្នុង​ពេល​អតីតកាល ការរួម​ចំណែក​របស់​ស្ដ្រី​បាន​ទាក់ទាញការកត់សម្គាល់​បន្តិច​បន្តួច​ប៉ុណ្ណោះ។ គំនិត​ទូលំទូលាយ​និង​មាន​ចម្ងល់​ច្រើន​គឺ​មាន​ភាពចាំបាច់​ក្នុង​ការជួយ​ដល់​ប្រវត្តិវិទូ​ធ្វើការ​ពិចារណា​ទៅ​លើ​ព័ស្តុតាង​ថ្មីៗ​ក្នុង​ការវាយ​តម្លៃ​អតីតកាល។

(អត្ថបទ​ខាងលើបកប្រែ​និង​រៀបរៀង​ដោយ ឪ កាហ្គោ ដកស្រង់​ចេញ​ពី​កម្មវិធី​សិក្សា​ប្រវត្តិវិទ្យា ថ្នាក់​ទី៦ និងថ្នាក់ទី៧ នៅ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក)

About Oav Cago (ឪ កាហ្គោ)

be happy!!!
This entry was posted in ការសិក្សា & ប្រវត្តិសាស្ត្រ. Bookmark the permalink.

1 Response to អ្វី​ជា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ?

  1. Ven Soksant says:

    អត្ថបទទាំងអស់នេះ គឺពិតជាមានសារសំខាន់ណាស់

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s